Ana Sayfa / Kapak Dosyası / Kestirimci Bakım Uygulamaları ve Kazanımları

Kestirimci Bakım Uygulamaları ve Kazanımları

Eren ALKAN
Servis Müdürü
Yemser Makine
eren_alkan_yemserKestirimci bakım uygulamaları, ekipman, makine veya sistemlerinin kendilerinden beklenen fonksiyonları istenen seviyede yerine getirmesini sağlamak için yapılır. Bu metodlar işletmelerde bulunan tüm ekipmanların en iyi şekilde çalışmasına yardımcı olur ve bu sayede;
• Makinelerin işletmelere getirdiği maliyetlerde düşüş,
• Üretimde verimlilik,
• Karlılıkta artış sağlanmış olur.

BAKIM METHODU VE MALİYETİ
Entegre olmuş proaktif bir bakım planlama stratejisi, işletmenin şu andaki değer ve bakım yönetiminin nerede olduğunu anlamakla başlar.

Günümüzde bakım maliyetleri yüksektir. Bakım maliyetlerini şu şekilde sıralayabiliriz;
• % 65 düzeltici bakım,
• % 30 önleyici bakım, % 60’ı gereksiz
• % 5 kestirimci bakım

BAKIM PROGRAMI
Bakım programını “mevcut durumun belirlenmesi” ve “gerçekçi hedeflerin belirlenmesi” olarak 2 ana grupta inceleyebiliriz. Gerçekçi hedefler belirlenirken proaktif bakıma, plansız duruşlara, üretim miktarına, işçilik maliyetlerine ve kar bedellerine dikkat edilmelidir.

Bakım programı hazırlanırken her işletmenin ihtiyaçlarına göre ayrı bir çözüm üretilmektedir. İşletmeye olumsuz etkisi olan faktörlerin elimine edilip, proaktif bakım yöntemi uygulanması gerekli bir durumdur. Bununla birlikte bilirkişilerle uygun durum izleme yönteminin kurulması gerekir. İşletme kültürünün, başarıların paylaşımı ve süreçlerin iyileştirilmesi ile geliştirilmesi ihtiyaca özel çözümlerin başında gelir.

Proaktif bakımı 4 başlıkta inceleyebiliriz:
• Kestirimci bakım
• Durum izleme
• Yağ analizi
• Makine çalışma şekil analizi (ODS)

VİBRASYON ANALİZİ
Vibrasyon, makine üzerinde bulunan parçaların içeriden ve dışarıdan gelen kuvvetlere verdiği tepkidir. Vibrasyon analizi yapılırken frekansa ve genliğe (büyüklüğüne) bakılır. Bu analiz sayesinde balanssızlık, eksen kaçıklığı, rulman hasarlanması, mekanik gevşeklik, yağlama, rezonans, elektrik motor arızaları, dişli hasarları, hidrolik akış problemleri tespit edebilir. Ancak vibrasyon analizi yapmadan önce mutlaka makinenin daha önceki durumunu öğrenmemiz gerekmektedir. Bununla birlikte makinede ne gibi bakımlar yapıldığı ve nelerin değiştiğini de vibrasyon analizinden önce öğrenmemiz gerekmektedir.

Vibrasyon analizi yapılırken;
1. ADIM olarak problemin tanımlanması gerekmektedir. Bunun için öncelikle makinelerle ilgili veritabanı oluşturulmalı ve aşırı vibrasyonun muhtemel nedenleri tanımlanmalıdır. Vibrasyon artışındaki trend izlenerek, döner ekipmanların (rulman, dişli, kaplin, keçe, vb.) hasarlanma sıklığı izlenmeli ve şaselerin, bağlantıların, montaj edilen ekipmanların hasarlanma durumu tanımlanmalıdır.

2. ADIMDA makine hızları (rpm), rulman tipleri, fan–pompa kanatlarının sayıları, dişlilerdeki diş sayıları, kaplin tipleri, makinenin kritik hızı/doğal frekansı ve geçmişte görülen vibrasyon kaynakları gibi makine detaylarının belirlenmesi gerekmektedir.

3. ADIMDA ise özellikle gevşek ya da eksik cıvataların kontrolü yapılmalı, şasede, temelde, yapılan kaynaklarda çatlak olup olmadığı gözlemlenmelidir. Tabi ki bununla beraber, sızdırmazlık elemanları, kayışlardaki aşınmalar, aşırı ve yerleşmiş paslanma olup olmadığı kontrol altında olmalı ve düşük devirde çalışırken görsel kontroller tamamlanmalıdır.

4. ADIMDA sonradan ilave edilen pompalarda emme ve basma hatlarının kontrolüne dikkat edilmelidir. Harici monte edilen ekipmanların kontrolleri yapılmalı, montaj edilen ekipmanların birbiriyle uyumu gözlenmeli ve makine ayaklarındaki “topal ayak” kontrolü yapılmalıdır.

Kaliteli ve doğru data toplayabilmek için ölçüm yerleri temiz olmalı ve makine nokta tanımları doğru ve devamlı olmalıdır. Ölçüm aşamasındaki parametreler iyi hesaplanmalı, sensör seçimleri uygun olmalıdır. Ölçümü yapan personel, ölçüm teknikleri konusunda işinin ehli olmalı, prob ve cihazın doğru kullanılmasına özen göstermelidir.

Ölçüm başlamadan önce ölçüm parametreleri, optimum frekans aralığı (Fmax), alarm seviyeleri (Toplam ve Bands), çözünürlük ayarı ve son olarak da ortalama ölçüm sayısı net olarak belirlenmelidir.

Ölçüm Yerleri & Noktaları
Ölçüm yerleri ve noktaları tercih edilirken, ölçüm öncesinde ve sırasında öncelikle “HER ZAMAN ÖNCE EMNİYET” kavramı esas alınmalıdır. Bununla birlikte mümkün oldukça yatay ve dikey eksenlere yakın noktalardan ölçümler alınmalı, eksenel ölçümler mile paralel olmalıdır. Özellikler RULMANLARLA KEÇELERİN YERLERİ KARIŞTIRILMAMALI, kapak, vb. koruyucular üzerinden KESİNLİKLE ölçüm alınmamalıdır. Her zaman değişmeyecek doğru makine adı ve numaralandırma sistemi ve ortak bir dil kullanmaya özen gösterilmelidir. Numaralama, motorun arka tarafından tahrik tarafına doğru bir sıra izlemeli ki ölçüm yönlerini gösteren doğru harfler doğru sıra ile kullanılabilsin. Örneğin; E – Eksenel, Y – Yatay D – Dikey

Vibrasyon Limitlerinin Belirlenmesi
Vibrasyon limitleri belirlenirken en etkin rol önceki ölçüm tecrübeleridir. Bunun yanı sıra imalatçı tavsiyeleri (Garanti) kesinlikle göz ardı edilmemelidir. İmalatçı firmaların makine kartlarında vibrasyon değerleri ve genel alarm çizelgeleri (overall alarm charts) mevcut olabilir. Benzer ekipmanlar karşılaştırılarak ve uzun süreçlerde oluşan vibrasyon seviyeleri izlenerek bu limitler oluşturulabilir.

Genel makine hata frekansları aşağıdaki gibi ayrılmaktadır;
• 1xRPM – Balansızlık
• 2xRPM – Eksen kaçıklığı veya gevşeklik
• Elektrik Şebeke Frekansı
• Kanat veya Kanal Geçiş Frekansı
• Dişli Frekansı
• Rulman Hata Frekansları

FFT ANALİZİ (FAST FOURIER TRANSFORMATION)
Makine üzerindeki her parçanın kendisine ait bir sinyali-frekansı vardır. Örnek olarak şanzıman içerisinde bulunan her dişli, rulman, şaft; elektrik motorundaki rotor, stator ve rulmanlar; fan üzerindeki mil, yataklar, rulmanlar ve fan kanatları, vs. gibi malzemenin ayrı ayrı sinyal ve frekansı bulunmaktadır.

Vibrasyonun değerlerini takip ettiğimizde, bir problem ile karşılaşıldığı takdirde zamanla derece derece değerlerin arttığını gözlemleyebiliriz. Bu artışın sebepleri ise döner ekipmanlarda (rulman, kaplin, dişli, vb.) meydana gelen aşınmalar ya da korozyonun fan kanatlarına ve balansa etki etmesi olabilir. Bunun yanı sıra şaselerdeki bozulmaların eksen ayarlarına etki etmesi ve filtrelerdeki tıkanma nedeniyle akışın zorlanması ve bununla birlikte yağlamanın kötüleşmesi de ayrıca etkenler arasında olabilir.

Parça değişimleri, makine hızlarında ve etkiyen yüklerde değişim ile yapılan bazı modifikasyonlar (şase, bağlantılar, temel, vb.) vibrasyonun beklenmedik şekilde artmasına sebep olabilir

Frekans
Frekans, kısaca spesifik bir periyotta tekrar eden vibrasyon sayısının ölçülmesidir. Oluşan vibrasyonun seviyesi hakkında bilgi verir. 50 Hz ile dönüştürülür ve Hz/CPM olarak ölçülür. CPM ise doğrudan RPM ile ilgilidir.

Hız
Metrik skalada genellikle RMS değeri mm/sn ile ifade edilir. Vibrasyon hız birimi direkt olarak malzeme yorulmaları ile ilgilidir. Çünkü bir makine ne kadar çabuk esner ise o kadar çabuk malzeme yorulmasına sebep olur.

İvme
Yüksek frekanslardaki büyük stresler, rulmanda yağ filminin yırtılmasına neden olacağı için hasarlanmaya neden olur. Stres veya kuvvet direkt ivme ile orantılıdır. Peak to peak (zirveden zirveye) birimi g’dir. Özellikle 120 kCPM üzerindeki frekanslar için uygundur.

Balansızlık
Sıcaklık, basınç, akış, vb. operasyonel durumlar balansa etki eder. Balanssızlık giderme, normal çalışma koşullarında yapılmalıdır. Fan kanatlarındaki hatvenin ve açının değişimine dikkat etmemiz gerekmektedir. Çünkü bu hatve ve açı değişimi “Aerodinamik balanssızlık” yaratacaktır. Balans bozukluğu, mekanik problemler içinde önemli bir yer tutmaktadır. Meydana geliş sebebi, geometerik merkez hattı ile milin kütle merkez hattının birbirleriyle çakışmamasıdır.

Eksen Kaçıklığı
Eksen kaçıklığı, EN BÜYÜK PROBLEM olarak karşımıza çıkmaktadır. Çalışma sıcaklığı, şase ve temellerdeki bozukluklar ayarsızlığa direk etki eder. Eksen kaçıklığı döner ekipman arızlarının % 50 gibi büyük bir kısmını oluşturur. Aynı zamanda enerji sarfiyatını artırır.

Eksen Kaçıklığının 3 tipi vardır. Bunlar;
• Kombine (en yaygın olanı)
• Açısal
• Parallel veya offset

Paralel eksen kaçıklığı; Açısal kaçıklık titreşimlerine benzer spektrum gösterir, fakat faz farkı kaplinin iki tarafında da 180°’ye varan yüksek radyal yönde vibrasyon oluşturur.

Açısal eksen kaçıklığı; Açısal kaçıklık, yüksek eksenel yönde vibrasyon ve kaplinin iki tarafında da 180° faz farkı ile kendini gösterir. Vibrasyon semptomları açısal kaçıklığa benzer. Eksen kaçıklığının ve balansızlığın giderilmesi, problemi çözmeyecektir. Faz açısının ve şaftın aşağı sağa sola twist hareketi olacaktır.

RULMAN ARIZALARI
Rulman arızaları yüksek frekanslarda ortaya çıkar ve ivme ölçümüyle görünür. Fmax geniş aralıkta tutulursa yüksek frekans bölgesinde görülen spektrum üzerinde olabileceğini görebiliriz. Rulman arızalarını 4 evrede inceleyebiliriz.

4. Evrede rulman hata frekansları görülmez ve bunun yerini zemine yayılmış genel vibrasyon görüntüsü alır. Sona doğru gittikçe tekrar 1XRPM etkin olarak görülecektir. Yüksek frekanstaki gürültü genliği azalır ve gE değerleri halen yüksek seviyelerdedir.

3. Evrede rulman hata frekansları ve harmonikleri görülür. Pek çok harmonik aşınmadan kaynaklanan yan bantlarıyla beraber görülecektir ve HFD 0.5 -1.0 gE arasında artmaya devam edecektir.

2. Evrede rulman hata frekansları yakınında hafif arıza başlangıcı görülür ve bu frekanslar 30k-120k CPM aralığında ortaya çıkar. 2. evrenin sonunda yan bant frekansları doğal frekansın altında veya üstünde görülmeye başlar (HFD e.g. 0.25-0.50gE).

1. Evrede rulman kullanılmaz hale gelecektir.

Bir önceki yazımız olan "Yem Tesislerinde Proses Kontrol ve Otomasyon" başlıklı makalemizi de okumanızı öneririz.

Kontrol edin

kopek

Evcil Hayvan Yemi Üretimi Üretim Teknolojileri ve Katkıları

Dünya evcil hayvan yemi piyasasının büyüklüğü, 2016 yılında 76.5 milyar Amerikan doları dolayında  hesaplandı ve …